· ThS. Kiều Quang Tuân · Văn bản - Chính sách · 3 min read
Nguyên tắc và Tiêu chuẩn Đạo đức Trí tuệ Nhân tạo (AI Ethics) trong Khám Chữa bệnh & Y tế Lâm sàng
Tổng hợp hướng dẫn tiêu chuẩn đạo đức phát triển và ứng dụng Trí tuệ nhân tạo trong Y tế: 6 nguyên tắc cốt lõi của WHO, trách nhiệm của bác sĩ, chống thiên vị dữ liệu (Algorithmic Bias) và bảo vệ nhân phẩm người bệnh.
1. Tầm quan trọng của Đạo đức Trí tuệ Nhân tạo trong Y khoa
Ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) trong y tế mang lại những bước nhảy vọt về năng suất khám chữa bệnh và phát hiện sớm bệnh lý hiểm nghèo. Tuy nhiên, tính chất nhạy cảm liên quan trực tiếp đến sinh mạng con người đòi hỏi công nghệ AI phải tuân thủ nghiêm ngặt các chuẩn mực đạo đức y khoa tương tự như Lời thề Hippocrates.
Bộ Y tế và Bộ Khoa học & Công nghệ phối hợp cùng Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã ban hành các hướng dẫn chi tiết về Đạo đức và Quản trị Trí tuệ nhân tạo vì sức khỏe con người (Ethics and Governance of AI for Health).
2. Sáu (06) nguyên tắc đạo đức cốt lõi khi triển khai AI Y tế
[Bảo vệ quyền tự quyết của con người]
│
[An toàn & Hiệu quả] ─┼─ [Chống thiên vị & Công bằng]
│
[Minh bạch & Dễ hiểu] ─┼─ [Trách nhiệm giải trình]
│
[Bền vững & Thân thiện môi trường]1. Bảo vệ quyền tự quyết của con người (Protecting Human Autonomy)
- Bệnh nhân có quyền được biết khi nào AI được sử dụng trong quá trình chẩn đoán hoặc điều trị cho mình.
- Bác sĩ luôn giữ quyền ra quyết định tối cao, AI chỉ đóng vai trò công cụ hỗ trợ thứ hai (Second Opinion).
2. Thúc đẩy an toàn, hạnh phúc và lợi ích cộng đồng (Promoting Human Well-being and Safety)
- Các nhà phát triển AI y tế phải bảo đảm hệ thống đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về chất lượng lâm sàng và không gây hại cho sức khỏe bệnh nhân.
3. Đảm bảo tính minh bạch và khả năng giải trình (Ensuring Transparency and Explainability)
- Thuật toán AI không được là một “hộp đen” (Black Box). Bác sĩ phải hiểu được lý do tại sao AI đưa ra cảnh báo nguy cơ hoặc gợi ý liều dùng thuốc.
4. Thúc đẩy trách nhiệm và giải trình pháp lý (Fostering Responsibility and Accountability)
- Phân định rõ ràng trách nhiệm giữa nhà sản xuất phần mềm, ban lãnh đạo bệnh viện và bác sĩ điều trị khi có sự cố y khoa phát sinh.
5. Đảm bảo tính toàn diện và công bằng (Ensuring Inclusiveness and Equity)
- Thuật toán AI phải được huấn luyện trên dữ liệu đại diện cho đa dạng vùng miền, giới tính, độ tuổi và dân tộc tại Việt Nam để tránh hiện tượng thiên vị thuật toán (Algorithmic Bias).
6. Thúc đẩy sự phát triển bền vững và có trách nhiệm (Promoting Sustainable AI)
- Thiết kế hệ thống AI tối ưu hóa tài nguyên phần cứng, tương thích lâu dài với cơ sở hạ tầng CNTT bệnh viện công lập.
3. Khung giám sát đạo đức AI tại các cơ sở y tế Việt Nam
Bộ Y tế khuyến cáo các bệnh viện triển khai mô hình AI:
- Thành lập Hội đồng Đạo đức trong Nghiên cứu và Ứng dụng AI: Bao gồm các chuyên gia lâm sàng, chuyên gia CNTT, luật sư và đại diện bệnh nhân.
- Thực hiện đánh giá tác động bảo vệ dữ liệu (DPIA): Ngăn chặn nguy cơ rò rỉ hồ sơ bệnh án cá nhân theo quy định tại Nghị định 13/2023/NĐ-CP.
